Ανανάς

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Ανανάς (Ananas)
Ανανάς, επάνω στο γονεϊκό φυτό.
Ανανάς, επάνω στο γονεϊκό φυτό.
Συστηματική ταξινόμηση
Βασίλειο: Φυτά (Plantae)
Συνομοταξία: Αγγειόσπερμα (Angiosperms)
Ομοταξία: Μονοκοτυλήδονα (Monocots)
Τάξη: Poales
Οικογένεια: Βρομελιοειδή (Bromeliaceae)
Γένος: Ανανάς (Ananas)
Mill.
Είδος: A. comosus
Διώνυμο
Ανανάς ο εύκομος (Ananas comosus)
(L.) Merr.
Είδη

Ο Ανανάς (Ananas comosus) είναι ένα ποώδες τροπικό φυτό με πολλαπλούς βρώσιμους καρπούς που αποτελείται από συνενωμένα μούρα,[1][2] και το πιο σημαντικό από οικονομική άποψη φυτό της οικογένειας των Βρομελιοειδών (Bromeliaceae).[3] Ο ανανάς μπορεί να καλλιεργηθεί με την αποκοπή του στέμματος του καρπού,[1][4] την πιθανή του ανθοφορία εντός 20-24 μηνών και την καρποφορία του κατά τους επόμενους έξι μήνες.[4][5] Οι ανανάδες μετά τη συγκομιδή, δεν ωριμάζουν σημαντικά.[6]

Οι ανανάδες μπορούν να καταναλωθούν φρέσκοι, μαγειρεμένοι, σε χυμό, διατηρημένοι και βρίσκονται σε ένα ευρύ φάσμα στις κουζίνες. Εκτός από την κατανάλωση, τα φύλλα του ανανά, χρησιμοποιούνται στις Φιλιππίνες, για την παραγωγή της υφάνσιμης ίνας Piña, που συνήθως χρησιμοποιείται ως υλικό για τα ανδρικά Barong Tagalog (ένα διαφανές-επίσημο πουκάμισο, των Φιλιππίνων, που φοριέται επάνω από το υπάρχον πουκάμισο) και τα γυναικεία Baro't saya (η ανεπίσημη εθνική ένδυση των γυναικών, στις Φιλιππίνες). Η ίνα, επίσης μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ένα συστατικό ταπετσαρίας και επιπλοποιίας.[7]

Περιγραφή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Καρπός ανανά.

To γένος Ανανάς (Ananas) περιλαμβάνει 5 είδη, τα οποία είναι ιθαγενή της τροπικής Αμερικής. Χαρακτηριστικό είδος είναι ο Aνανάς ο πολύκομος ή Ανανάς ο εύκομος (Ananas comosus), ο Ανανάς ο ήμερος (Ananas sativus), γνωστός από τον αρωματικό και γευστικό καρπό του που μοιάζει με μεγάλη κουκουνάρα. Σήμερα καλλιεργείται σε θερμοκήπια, σε πολλές περιοχές του κόσμου αν και κατάγεται από τροπικά κλίματα. Ο καρπός του τρώγεται ωμός ή συντηρημένος σε κονσέρβες και χρησιμοποιείται πολύ στη ζαχαροπλαστική.

Το ύψος του φτάνει το 1,5 μέτρο και έχει μεγάλα ξιφοειδή φύλλα με χείλη οδοντωτά, που σχηματίζουν ρόδακα. Τα άνθη του εκφύονται σε πυκνή ταξιανθία, τύπου στάχυ, στην κορυφή ανθικού άξονα, που έχει ύψος περίπου μισό μέτρο. Έχουν τριμερή διάταξη, δηλαδή 3 σέπαλα, 3 πέταλα, 6 στήμονες και τρίχωρη ωοθήκη.

Ο καρπός του είναι σαρκώδης, σύνθετος που προέρχεται από ολόκληρη την ταξιανθία, δηλαδή αποτελείται από τους επιμέρους καρπούς, που είναι ράγες και το σαρκώδη άξονα του στάχυος, που καταλήγει σε θύσανο φύλλων.

Το φυτό ευδοκιμεί σε υγρά και γόνιμα εδάφη, στραγγιζόμενα και όξινα. Ανθίζει και καρποφορεί μόνο μία φορά από το 12ο ως τον 30ό μήνα μετά τη φύτευσή του. Δε σχηματίζει σπέρματα και πολλαπλασιάζεται πάντα αγενώς, με παραφυάδες ή κόβοντας την κορυφή του φρούτου την οποία μετέπειτα μπορεί κανείς να φυτέψει είτε άμεσα σε γλάστρα ή αφού την αφήσει πρώτα για ένα μικρό διάστημα σε ένα δοχείο με νερό ώστε να αναπτυχθούν περισσότερο οι ρίζες που βρίσκονται στην βάση της κορυφής. Προσβάλλεται από διάφορα έντομα.

Ετυμολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο ανανάς και η διατομή του.
Ένα λουλούδι ανανά στην Iriomote, Ιαπωνία

Η λέξη "ανανά", καταγράφηκε για πρώτη φορά, στα αγγλικά, το 1398, όταν αρχικά χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει τα αναπαραγωγικά όργανα των κωνοφόρων δέντρων (τώρα ονομάζονται κουκουνάρια). Ο όρος «κουκουνάρι» για το αναπαραγωγικό όργανο των κωνοφόρων δέντρων, καταγράφηκε για πρώτη φορά το 1694. Όταν οι Ευρωπαίοι εξερευνητές ανακάλυψαν αυτό το τροπικό φρούτο στην Αμερική, τους αποκαλούσαν «ανανά» (πρώτη αναφέρεται τόσο το 1664, λόγω ομοιότητας με αυτό που είναι τώρα γνωστό ως το κουκουνάρι).[8][9]

Στην επιστημονική διωνυμική, ο Ανανάς ο εύκομος (Ananas comosus), ανανάς, το αρχικό όνομα του φρούτου, προέρχεται από τη λέξη "Νανάς" από τη γλώσσα Tupi (συγγενική προς τη γλώσσα Guarani, στη Βραζιλία), που σημαίνει «εξαιρετικό φρούτο»,[10] όπως έχουν καταγραφεί από τον André Thevet το 1555, και τα "comosus", "tufted", αναφέρεται στο στέλεχος του καρπού. Άλλα μέλη του γένους Ananas συχνά ονομάζεται "πεύκο", καθώς και σε άλλες γλώσσες. Στα ισπανικά, οι ανανάδες ονομάζονται Piña («κουκουνάρι»), ή ananá (ananás) (παράδειγμα, το ποτό Piña Colada).

Βοτανική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ανανάς στο στάδιο της εκκίνησης.

Ο ανανάς είναι ένα ποώδες πολυετές το οποίο φτάνει σε ύψος 1,0 έως 1,5 μέτρα (03.03 - 04.09 πόδια), αν και μερικές φορές μπορεί να είναι ψηλότερο. Στην εμφάνιση, το ίδιο το φυτό έχει ένα βραχύ, γεροδεμένο στέλεχος με σκληρά, κέρινα φύλλα. Κατά τη δημιουργίας των καρπών του, παράγει συνήθως μέχρι 200 ​​λουλούδια, αν και ορισμένες ποικιλίες μεγαλόκαρπων μπορεί να το υπερβούν. Μόλις ανθίσει, τα μεμονωμένα φρούτα των λουλουδιών ενώνονται για να δημιουργήσουν αυτό που συνήθως αναφέρεται ως ανανάς. Μετά την παραγωγή του πρώτου φρούτου, οι πλευρικοί βλαστοί (που ονομάζονται από τους εμπορικούς καλλιεργητές «βεντούζες») παράγονται στις μασχάλες των φύλλων του κύριου στελέχους. Αυτά μπορούν να αφαιρεθούν για τον πολλαπλασιασμό, ή να αφεθούν για να παράξουν στο αρχικό φυτό, επιπλέον φρούτα.[4] Εμπορικά οι βεντούζες, που εμφανίζονται γύρω από τη βάση καλλιεργούνται. Έχει 30 ή περισσότερα μακρά, στενά, σαρκώδη, γούρνα-διαμορφωμένα φύλλα με αιχμηρά αγκάθια κατά μήκος των περιθωρίων που έχουν μήκος 30 έως 100 εκατοστά (1,0 έως 3,3 πόδια), γύρω από ένα παχύ στέλεχος. Κατά το πρώτο έτος της ανάπτυξης, ο άξονας μακραίνει και πυκνώνει, που φέρει πολλά φύλλα σε στενές σπείρες. Μετά από 12 έως 20 μήνες, το στέλεχος μεγαλώνει σε μια ακίδα-όπως ταξιανθία έως 15 εκ. (6 ίντσες) με πάνω από 100 σπειροειδώς διατεταγμένα, τριμερή λουλούδια, που το καθένα υποβαστάζεται από ένα βράκτιο. Τα χρώματα των λουλουδιών ποικίλλουν, ανάλογα με την ποικιλία, από το χρώμα της λεβάντας έως το ανοιχτό μοβ προς το κόκκινο.

Οι ωοθήκες εξελίσσονται σε μούρα που συγχωνεύονται σε ένα μεγάλο, συμπαγές, πολλαπλών φρούτων αξεσουάρ. Ο καρπός του ανανά είναι διατεταγμένος σε δύο αλληλομανδαλωμένους έλικες, οκτώ σε μία κατεύθυνση, δεκατρείς στην άλλη, καθένα από τα οποία ένας αριθμός Fibonacci στη φύση.[11]

Ο ανανάς πραγματοποιεί φωτοσύνθεση (Crassulacean acid metabolism (CAM)), για τον καθορισμό του διοξειδίου του άνθρακα κατά τη νύχτα και την αποθήκευσή του ως μηλικό οξύ και μετά την απελευθέρωση κατά τη διάρκεια της ημέρας, βοηθώντας τη φωτοσύνθεση.

Γονιμοποίηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο σχηματισμός των σπόρων χρειάζεται γονιμοποίηση, αλλά η παρουσία των σπόρων βλάπτει την ποιότητα του καρπού. Στη Χαβάη, όπου ο ανανάς καλλιεργείται σε γεωργική κλίμακα, απαγορεύεται για το λόγο αυτό, η εισαγωγή των κολιμπρί.[12] Ορισμένες νυχτερίδες, γονιμοποιούν άγριους ​​ανανάδες που ανοίγουν τα λουλούδια τους μόνο κατά τη νύχτα.

Μαγειρικές χρήσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χυμός ανανά.

Η σάρκα και ο χυμός του ανανά χρησιμοποιούνται στις κουζίνες σε όλο τον κόσμο. Σε πολλές τροπικές χώρες, ο ανανάς παρασκευάζεται και πωλείται στις παρυφές των δρόμων ως σνακ. Πωλείται ολόκληρος ή σε κομμάτια μέσα σ'ένα ραβδί. Ολόκληρες, σε φέτες πυρήνα, με ένα κεράσι στη μέση είναι μια κοινή γαρνιτούρα για το ζαμπόν στη Δύση. Κομμάτια ανανά χρησιμοποιούνται σε επιδόρπια όπως φρουτοσαλάτες, καθώς και σε ορισμένα αλμυρά πιάτα, συμπεριλαμβανομένων πάνω σε πίτσες και μια σχάρα δαχτυλίδι σε ένα χάμπουργκερ.[13][14] Ο θρυμματισμένος ανανάς χρησιμοποιείται σε γιαούρτια, μαρμελάδες, γλυκά και παγωτά. Ο χυμός του ανανά σερβίρεται ως μη οινοπνευματώδες ποτό και είναι επίσης ως κύριο συστατικό σε κοκτέιλ όπως το Piña Colada.

Ποικιλίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Ανανάς ο εμβράκτειος (ananas bracteatus), ιθαγενές της Βραζιλίας,
  • Ανανάς ο μακρόδους (ananas macrodontes), ιθαγενές της Βραζιλίας,
  • Ανανάς ο ποικιλλόχρους (ananas variegatus)

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Εκπαιδευτική Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, Φυτολογία, Εκδ. Αθηνών.
  • Plantips

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 Morton, Julia F (1987). «Pineapple, Ananas comosus». http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/pineapple.html. Ανακτήθηκε στις 22 April 2011. 
  2. «Pineapple Definition | Definition of Pineapple at Dictionary.com». Dictionary.reference.com. http://dictionary.reference.com/browse/pineapple. Ανακτήθηκε στις 6 December 2009. 
  3. Coppens d'Eeckenbrugge, Geo; Freddy Leal (2003). «Chapter 2: Morphology, Anatomy, and Taxonomy». Στο: D.P Bartholomew, R.E. Paull, and K.G. Rohrbach. The Pineapple: Botany, Production, and Uses. Wallingford, UK: CABI Publishing. σελ. 21. ISBN 0-85199-503-9. 
  4. 4,0 4,1 4,2 «How to grow a pineapple in your home». Pineapple Working Group-International Horticultural Society. http://tpss.hawaii.edu/pineapple/pinegrow.htm. Ανακτήθηκε στις 15 August 2010. 
  5. «Pineapple Growing». Tropical Permaculture.com (Birgit Bradtke). http://www.tropicalpermaculture.com/pineapple-growing.html. Ανακτήθηκε στις 15 August 2010.  [νεκρός σύνδεσμος]
  6. «Pineapple». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 July 2012. https://web.archive.org/web/20120718062347/http://www.dole.com/EatRightLanding/EatRtProductIndex/Fruits/Fresh/FreshFruitsdetails/tabid/529/Default.aspx?contentid=1354. 
  7. "piña cloth". Free Online Dictionary, Thesaurus and Encyclopedia]. The Free Dictionary. Retrieved on 2014-11-06.
  8. Oxford English Dictionary entries for pineapple and pine cones, 1971.
  9. History of the Pineapple.
  10. Davidson A. (2008) The Penguin Companion to Food. Penguin Books.
  11. Jones, Judy; William Wilson (2006). «Science». An Incomplete Education. Ballantine Books. σελ. 544. ISBN 978-0-7394-7582-9. 
  12. Hawaii.gov, list of prohibited animals. (PDF) . Retrieved on 2 October 2011.
  13. «The Counter: Custom Built Burgers: Menu». The Counter, Culver City, CA. 2014. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 22 April 2014. http://web.archive.org/web/20140422040130/http://www.thecounterburger.com/pdfs/MENU_LosAngelesCA_Downtown_0214.pdf. Ανακτήθηκε στις 22 April 2014. 
  14. «The Menu Charburgers: Habit Burger». The Habit Burger Grill, Irvine, CA. 2014. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 13 February 2014. http://web.archive.org/web/20140213201107/http://www.habitburger.com/charburger/. Ανακτήθηκε στις 22 April 2014. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Wiktionary logo
Το Βικιλεξικό έχει λήμμα που έχει σχέση με το λήμμα:
Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα