Αμυντικός μηχανισμός

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Σύμφωνα με την Ψυχαναλυτική θεωρία του Σίγκμουντ Φρόυντ, οι αμυντικοί μηχανισμοί είναι αυτόματες πράξεις ή τεχνικές που εκτελούνται ασυνείδητα για την αντιμετώπιση στρεσογόνων καταστάσεων και ερεθισμάτων που δεν μπορούμε να διαχειριστούμε ψυχολογικά.[1] Πιο συγκεκριμένα είναι η μέθοδος με την οποία το Εγώ διευθετεί τις συγκρούσεις που δημιουργούνται μεταξύ των ενορμήσεων του Εκείνο και των αξιών του Υπερεγώ.

Κυριότεροι μηχανισμοί[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι κυριότεροι αμυντικοί μηχανισμοί είναι:[2][3]

  • Αντιδραστικός σχηματισμός: το άτομο υιοθετεί ιδέες και συμπεριφορές που είναι αντίθετες προς τις ασυνείδητες μη αποδεκτές ενορμήσεις του.
  • Απώθηση: απομάκρυνση από τη συνείδηση αναπαραστάσεων που συνδέονται με μια ενόρμηση, όταν η ικανοποίηση αυτής μπορεί να προκαλεί δυσαρέσκεια.
  • Άρνηση: το άτομο αρνείται ένα δυσάρεστο ή ανεπιθύμητο κομμάτι της πραγματικότητας του.
Κύριο λήμμα: Άρνηση
  • Ακύρωση: το άτομο υιοθετώντας μια συμπεριφορά ή σκέψη, προσπαθεί να διορθώσει το "κακό" που θεωρεί ότι έχει προκαλέσει μέσω των σεξουαλικών ή επιθετικών του ενορμήσεων.
  • Εκλογίκευση: το άτομο προσπαθεί να δώσει στον εαυτό του ή και στους άλλος ερμηνείες που φαίνονται λογικές και ηθικά αποδεκτές για μη αποδεκτή συμπεριφορά ή επιθυμίες.
  • Μόνωση: η απομάκρυνση μιας ιδέας ή πράξης από το συναίσθημα που τη συνοδεύει.
  • Μετουσίωση: η λιβιδινική ενέργεια ή η επιθετική ενόρμηση χρησιμοποιούνται για την επίτευξη κοινωνικά αποδεκτών στόχων, με αποτέλεσμα ισχυρή ικανοποίηση.
  • Παλινδρόμηση: επιστροφή σε ένα πρώιμο λιβιδινικό στάδιο καθώς και στις σχέσεις με προηγούμενα αντικείμενα.
  • Πρόβλεψη: προετοιμασία για ένα μελλοντικό επώδυνο γεγονός με στόχο τη μείωση του άγχους.
  • Προβολή: το άτομο απομακρύνει από τον εαυτό του και αποδίδει σε κάποιο άλλο πρόσωπο επιθυμίες, ιδιότητες ή συναισθήματα τα οποία είτε αγνοεί είτε αρνείται για τον εαυτό του.
  • Χιούμορ: επιτρέπει στο άτομο να εκφράσει ιδέες και καταστάσεις που προκαλούν άγχος.

Κατηγοριοποίηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύμφωνα με τον George Eman Valliant (1997) οι αμυντικοί μηχανισμοί του Εγώ μπορούν να κατηγοριοποιηθούν ανάλογα με το ψυχαναλυτικό αναπτυξιακό στάδιο ως εξής[4] :

  • Πρώτο επίπεδο: παθολογικές άμυνες (π.χ. παραληρητική προβολή)
  • Δεύτερο επίπεδο: ανώριμες άμυνες (π.χ. προβολή, παθητική επιθετικότητα)
  • Τρίτο επίπεδο: νευρωτικές άμυνες (π.χ. μόνωση, υποκατάσταση)
  • Τέταρτο επίπεδο: ώριμες άμυνες (π.χ. χιούμορ, μετουσίωση)

Στο Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο των Ψυχικών Διαταραχών (DSM-IV, 1994) συμπεριλαμβάνεται ένας δοκιμαστικός διαγνωστικός άξονας για τους μηχανισμούς άμυνας[5], που βασίζεται αρκετά στην ιεραρχική θεώρηση του Valliant.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Schacter, Daniel L. (2011). Psychology Second Edition. 41 Madison Avenue, New York, NY 10010: Worth Publishers. σελ. 482–483. ISBN 978-1-4292-3719-2. 
  2. Defence Mechanisms
  3. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΨΥΧΟΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ
  4. Vaillant, George E. (1977). Adaptation to life. Boston: Little, Brown. ISBN 0-316-89520-2. 
  5. American Psychiatric Association. (1994). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (4th ed.). Washington, DC: Author.

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Σίγκμουντ Φρόυντ, Εισαγωγή στην Ψυχανάλυση, ISBN 978-960-469-754-0
  • Γρηγόρης Ποταμιάνος & Συνεργάτες, Θεωρίες Προσωπικότητας και Κλινική Πρακτική, ISBN 978-960-344-399-5