Αλεξάνδρεια στον Καύκασο

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

H Αλεξάνδρεια στον Καύκασο ή Αλεξάνδρεια η του Καυκάσου ή Αλεξάνδρεια η εν Παροπαμισσάδαις[1] ή Αλεξάνδρεια η εν Παροπαμισάδες, είναι μία εκ των πόλεων με το όνομα «Αλεξάνδρεια του Καυκάσου» και ήταν μια ελληνιστική πόλη που ίδρυσε ο Μέγας Αλέξανδρος και μία από τις πολλές πόλεις που έφεραν το όνομα «Αλεξάνδρεια» ή «Αλασάντρα» (αγγλικά: Alasandra).[2]

Πρόκειται για τη σύγχρονη πόλη Μπαγκράμ ή Μπεγκράμ (αγγλικά: Bagram ή Begram) 34°58′N 69°17′E / 34.967°N 69.283°E / 34.967; 69.283 με την οποία σήμερα πλέον σχεδόν ταυτίζεται και πολύ κοντά στην πόλη Καρικάρ ή Χαρικάρ (αγγλικά: Charikar - περσικά: چاریکار, Chârikâr) 35°0′47″N 69°10′8″E / 35.01306°N 69.16889°E / 35.01306; 69.16889, που βρίσκονται στα βόρεια της πρωτεύουσας Καμπούλ στο Αφγανιστάν. Η πόλη μετά την ελληνιστική περίοδο απέκτησε την μεσαιωνική ονομασία Καπίσα (αγγλικά: Kapisa ή Kapiša-kaniš).

Η πόλη αυτή δεν θα πρέπει να συγχέεται με την άλλη Αλεξάνδρεια, που ονομαζόταν Αλεξάνδρεια υπό τον Καύκασο, που σήμερα είναι γνωστή ως Καμπούλ και είναι η πρωτεύουσα του Αφγανιστάν.

Ιστορία πόλης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Είναι άγνωστο το πότε ακριβώς πρωτο-οικίστηκε η περιοχή και έγινε η εγκατάσταση της πρώτης αρχαίας πόλης.

Πάντως μεταξύ του διαστήματος της εξουσίας του (559 – 530 π.Χ.) ο βασιλιάς της Περσίας Κύρος Β (Κύρος Β΄ ο Μέγας, ή Κύρος ο πρεσβύτερος ), της δυναστείας των Αχαιμενιδών Περσών κατέστρεψε την πόλη κατά τη διάρκεια της εκστρατείας του ενάντια στους Σάκες νομάδες της περιοχής (αρχαία ελληνικά: Σάκαι, λατινικά: Sacae, αγγλικά: Saka, παλαιά περσικά: Sakā, σανσκριτικά: शक Śaka, παστούν:: سکه زی Sakazay, παλαιά κινέζικα: *Sək) και εγκατέστησε εκεί μια σχετική φρουρά. Την κατεστραμμένη πόλη, ωστόσο, σύντομα ανοικοδόμησε εκ νέου ο Δαρείος Α΄ της Περσίας που ήταν ο διάδοχος του Κύρου Β’ .

Όταν περί το 329 π.Χ., ο Μέγας Αλέξανδρος κατέλαβε την περιοχή δημιούργησε εκεί μια νέα οχυρωμένη αποικία, που ήταν και αυτή μια από τις πόλεις που έφεραν το όνομα Αλεξάνδρεια του Καυκάσου. Ο Αρριανός αναφέρει σχετικά με αυτήν: «Προς Καύκασον ήγεν, ίνα και πόλιν έκτισε και ωνόμασεν Αλεξάνδρειαν». «Yπερβαλών δε τον Καύκασον εν δέκα ημέραις αφίκετο ες Αλεξάνδρειαν πόλιν, την κτισθείσαν εν Παραπαμισάδαις, ότε το πρώτον επί Βάκτρων εστέλλετο». [3]

Η νέα πόλη, ήταν σχεδιασμένη με βάση το «Ιπποδάμειο Σχέδιο» ή «διαμαντένιο πλέγμα»,[4] το αρχιτεκτονικό σχέδιο που εμπνεύστηκε ο Έλληνας αρχιτέκτονας και πολεοδόμος Ιππόδαμος ο Μιλήσιος, που κατά την αλεξανδρινή περίοδο ήταν το σήμα κατατεθέν της ελληνικής πολεοδομίας (που περιλάμβανε ένα αρχιτεκτονικό μοτίβο με «σιδηρούν πλέγμα» που είχε τοίχους από τούβλα ενισχυμένους με πύργους στις γωνίες.

Ο κεντρικός δρόμος της πόλης διευκόλυνε την πρόσβαση σε καταστήματα και εργαστήρια. Ο Αρριανός αναφέρει αμέσως μετά. «Προσκατοικίσας δε και άλλους των περιοίκων τε και όσοι των στρατιωτών απόμαχοι ήσαν ες την Αλεξάνδρειαν Νικάνορα μεν, ένα των εταίρων, την πόλιν αυτήν κοσμείν εκέλευσε˙…». [5]

Μετά το θάνατό του Μεγάλου Αλεξάνδρου, το 323 π.Χ., την πόλη ανέλαβε ένας από τους «επιγόνους» - διαδόχους του, ο στρατηγός Σέλευκος Α' Νικάτωρ και η πόλη έγινε αντικείμενο διεκδίκησης, διαπραγμάτευσης – ανταλλαγής και εμπορίου, μεταξύ του βασιλείου του και του Βασιλείου των Μαουρυανών ή Μαυρίων (ή Αυτοκρατορία ή Δυναστεία των Μαουρυανών - αγγλικά: Mauryans) της Ινδίας το 305 π.Χ.. Όταν οι Μαουρυανοί ανατράπηκαν από την Δυναστεία των Σούνγκα (αγγλικά Sunga Empire, σανσκριτικά: शुंग राजवंश) που προέρχονταν από την Μαγκάντχα (αγγλικά: Magadha) της αρχαίας Ινδίας και ήταν μία από τις 16 χώρες ή ένα από τα 16 αρχαία ινδικά βασίλεια περί 185 π.Χ., ο στρατός από το Ελληνικό βασίλειο της Βακτριανής στον οποίο ήταν επικεφαλής ο Δημήτριος Α΄ της Βακτρίας εισέβαλε και κατέλαβε την τότε βορειοδυτική Ινδία (σημερινό Πακιστάν).

Η Αλεξάνδρεια αυτή έγινε τότε πρωτεύουσα στο Ελληνοϊνδικό Βασίλειο από τους Ευκρατίδες, όταν αυτοί εκδιώχθηκαν από τη Βακτρία ή Βακτριανή από τους Γιουέζχι (αγγλικά: Yuezhi) το 140 π.Χ..

Η Αλεξάνδρεια (που σταδιακά μετονομάσθηκε σε Καπίσα - Μπαγκράμ) έγινε επίσης η πρωτεύουσα στην Αυτοκρατορία του Κουσάν (αγγλικά: Kushan) κατά τον 1ο μ.Χ. αιώνα.

Από εδώ ξεκίνησαν και τα στρατεύματα της αυτοκρατορίας που εισέβαλαν στο νότο και κατέλαβαν την Πεσαβάρ (σήμερα επαρχία και ομώνυμη πόλη στο Πακιστάν - αγγλικά: Peshawar ή Pekhawar - παστούν: پېښور Pex̌awar; Hindko: پيشور Pishōr – ουρντού: پشاور Pishāwar).

Ο «θησαυρός του Μπαγκράμ», όπως έχει ονομαστεί, είναι ενδεικτικός των έντονων εμπορικών συναλλαγών αλλά και της διασταύρωσης, μεταξύ όλων των πολιτιστικών κέντρων της κλασικής και ελληνιστικής περιόδου, στο σταυροδρόμι με την Αυτοκρατορία του Κουσάν καθώς αναπτυσσόταν το εμπόριο μεταξύ Ανατολής και Δύσης.

Ωστόσο, τα έργα τέχνης που βρέθηκαν στο Μπαγκράμ δεν έχουν μικτές επιρροές και είναι πολύ καθαρά στην τεχνοτροπία, είτε ως ελληνιστικής, ρωμαϊκής, κινεζικής, είτε ινδικής τεχνοτροπίας, με μικρές μόνο ενδείξεις πολιτιστικού συγκρητισμού, που βρέθηκαν στην Ελληνο-βουδιστική τέχνη.

Τοποθεσία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Αλεξάνδρεια στον Καύκασο βρίσκεται στα νότια της Βακτριανής, στα βουνά του Χίντου Κους (Hindu Kush).

Ο Μέγας Αλέξανδρος ίδρυσε την Αλεξάνδρεια στον Καύκασο σε ένα σημαντικό για τις μεταφορές σταυροδρόμι, στις νότιες υπώρειες του βουνού Παροπαμισσός (αρχαία ελληνικά) ή Χίντου Κους όπως είναι γνωστότερο σήμερα (αγγλικά: Hindu Kush ή Paropamisadae, επίσης γνωστό ως Pāriyātra Parvata - αρχαία ελληνικά: Παροπαμισάδαι, σύγχρονα ελληνικά: Παροπαμισάδες - παστούν περσικά, ουρντού: ھندوکُش), σανσκριτικά:: पारियात्र पर्वत) (), αγγλικά Hindu Kush), στη οροσειρά και την περιοχή που αυτή οροθετούσε, που ήταν γνωστή ως Παροπαμισάδαι ή Παροπαμισσός (αγγλικά: Paropamisadae ή Paropamisade ή Paropamisus). [6]

  • Επισημαίνεται επίσης, ότι στην κλασική εποχή, η ανωτέρω αναφερομένη οροσειρά, καθώς και το βουνό Παροπαμισσός (Χίντου Κους) ονομαζόταν επίσης «Καυκάσια Όρη» ή «Καύκασος» παράλληλα με τα δυτικά ισοδύναμά τους «Καυκάσια Όρη» ή «Καύκασος» ή Οροσειρά του Καυκάσου που βρίσκονται στην ευρύτερη περιοχή που είναι γνωστή ως Καύκασος, μεταξύ της Ευρώπης και της Ασίας. [7]

Πληθυσμός της πόλης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Μέγας Αλέξανδρος όταν ίδρυσε την πόλη αυτή, όπως και στις άλλες πόλεις, με παρόμοια χαρακτηριστικά (δηλαδή: ελληνιστικό φυλάκιο στην Ασία), έδωσε άδεια να εγκαταστάθηκαν βετεράνοι (συνταξιούχοι ή τραυματίες) του Μακεδονικού Στρατού.

  • Ο πληθυσμός, σύμφωνα με τους ιστορικούς περιλάμβανε, τουλάχιστον 10.000 Έλληνες (Μακεδόνες στρατιώτες και άλλους Έλληνες μισθοφόρους που ήταν μέρος της στρατιάς του Μεγάλου Αλεξάνδρου).
  • Στην προκειμένη περίπτωση εγκαταστάθηκαν τον Μάρτιο του 329 π.Χ.. περίπου 7.000 Μακεδόνες, 3.000 μισθοφόροι και αρκετές άλλες χιλιάδες ντόπιοι κάτοικοι της ευρύτερης περιοχής (σύμφωνα με όσα αναφέρει ο Κουίντος Κούρτιος Ρούφος),[8] ή περίπου 7.000 Μακεδόνες στρατιωτικοί και 3.000 μη στρατιωτικοί (από το σώμα υποστήριξης της στρατιάς) και κάποιοι από τους υπόλοιπους ήταν διάφοροι (Έλληνες επί το πλείστον) άλλοι μισθοφόροι (σύμφωνα με όσα αναφέρει ο Διόδωρος), [9]

Τείχη της πόλης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Ο Μέγας Αλέξανδρος οχύρωσε με τείχη επίσης και αυτήν την Αλεξάνδρεια, την πόλη που είναι σήμερα γνωστή ως Μπαγκράμ στο Αφγανιστάν, αντικαθιστώντας παλαιότερο οχυρό – φρούριο που είχε ανεγείρει κατά τη διάρκεια της εξουσίας του (559 – 530 π.Χ.) και μετά την καταστροφή της προγενέστερης πόλης στην ίδια θέση ο βασιλιάς της Περσίας Κύρος Β (Κύρος Β΄ ο Μέγας, ή Κύρος ο πρεσβύτερος ).

Θρησκεία της πόλης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ινδο-ελληνική πρωτεύουσα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Αλεξάνδρεια του Καυκάσου ήταν μια από τις πρωτεύουσες στο Ελληνοϊνδικό Βασίλειο (180 π.Χ.- 10 μ.Χ.).

  • Όταν βρισκόταν στην εξουσία ο Μένανδρος ο Δίκαιος ή Μένανδρος Α’ ο Σωτήρ, (αγγλικά: Menander I Soter) η πόλη είχε καταγραφεί και ως μια ακμάζουσα βουδιστική κοινότητα, με επικεφαλής Έλληνες μοναχούς
  • Στη βουδιστική λογοτεχνία, αναφέρεται ότι ο Έλληνας (στα Pali: Yona = Ίωνας = Έλληνας) βουδιστής μοναχός Μαχαντχαμμαρακκχίτα (αγγλικά: Mahadhammarakkhita -σανσκριτικά: Mahadharmaraksita) είπε ότι προερχόταν (καταγόταν) από την «Αλασάντρα» (αγγλικά: Alasandra), που πιστεύεται ότι πρόκειται για την Αλεξάνδρεια του Καυκάσου, και προσήλθε μαζί με 30.000 μοναχούς για την ιδρυτική τελετή της «Μεγάλης Θωπής» (αγγλικά: Maha Thupa - Great stupa) στην πόλη Ανουραντχαπούρα (Anuradhapura) της Σρι Λάνκα: «Από την Αλασάντα (Αλεξάνδρεια), την πόλη των Ιώνων (Ελλήνων) ήρθε ο γέροντας Έλλην Μαχαντχαμμαρακκχίτα με τριάντα χιλιάδες μοναχούς».[10]

Αρχαιολογικά ευρήματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Μερικά αρχαιολογικά ευρήματα που αφορούν την Αλεξάνδρεια του Καυκάσου συγκεντρώθηκαν από τον στρατιωτικό και εξερευνητή Τσαρλς Μασσόν (αγγλικά:Charles Masson,1800-1853), που παρέχουν στοιχεία για την ιστορία της χαμένης πόλης.

Στα ευρήματα του Τσαρλς Μασσόν περιλαμβάνονται νομίσματα, δαχτυλίδια, σφραγίδες και άλλα μικρά αντικείμενα.

  • Τη δεκαετία του 1930 ο Γάλλος αρχαιολόγος Ρομάν Γκίρσμαν (αγγλικά: Roman Ghirshman – με τόπο γέννησης την Ουκρανία), ενώ διεξήγαγε ανασκαφές κοντά στο Μπαγκράμ, βρήκε υαλικά από την Αίγυπτο και την Συρία, χάλκινα αγαλματίδια, κύπελλα και άλλα αντικείμενα, όπως αγάλματα. Αυτό αποτελεί μια ένδειξη ότι οι κατακτήσεις του Αλεξάνδρου «άνοιξαν την αγορά» στις εισαγωγές από την Ινδία προς τη Δύση.
  • Σήμερα η Αλεξάνδρεια του Καυκάσου, μια πόλη - φρούριο εξακολουθεί να σχηματίζει ένα ορθογώνιο Π σε 500 με 200 μέτρα γύρω από μια κυκλική ακρόπολη στην ευρύτερη περιοχή, όπου προαναφέρθηκαν οι σημερινές πόλεις Μπαγκράμ ή Μπεγκράμ (αγγλικά: Bagram ή Begram) και Καρικάρ ή Χαρικάρ (αγγλικά: Charikar), περίπου 3 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Στρατιωτικής - Αεροπορικής Βάσης των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν, (ονομαζόμενη και Αεροπορική Βάση Μπαγκράμ - αγγλικά: Bagram Airfield).

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. «Αλεξάνδρεια εν Παροπαμισσάδαις, επί του όρους Παροπαμισσού, κτισθείσα και αύτη υπό του Μεγάλου Αλεξάνδρου, Αρριανός Αν. δ’, 22. Τανύν Κανδαχούρ’ (εννοείται: το Καρικάρ του Αφγανιστάν και όχι η Κανδαχάρ - Cəndəhar ή Cəndəhar ή Çəndahar ή Chandakhar) του Αζερμπαϊτζάν) έτι δε και η προς Καυκάσω, Αρριανός Αν. ε’,1.» Νικόλαος Λωρέντης, «Λεξικόν των Αρχαίων Μυθολογικών, Ιστορικών και Γεωγραφικών Κυρίων Ονομάτων», Βιέννη Αυστρίας 1837, λήμμα για την «Αλεξάνδρεια», σελ. 29. [1].
  2. Γρηγόρης Ζώρζος, οικονομολόγος, «Τα Μεγάλα Έργα στην Εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου», (μέρος του βιβλίου «Ναυτικό Μεγάλου Αλεξάνδρου»), στο περιοδικό «Στρατιωτική Επιθεώρηση», Νοέμβριος – Δεκέμβριος 2005, σελ. 145. [2].
  3. Αρριανός, Αλεξ. Ανάβ., Δ΄22.4).
  4. Το «διαμαντένιο πλέγμα» που επινόησε ο Έλληνας αρχιτέκτονας και πρωτοπόρος της πολεοδομίας Ιππόδαμος ο Μιλήσιος, ήταν μια σειρά από ευρείες και ευθείες οδούς που τέμνονταν σε γωνίες 45 και 135 μοιρών. Η Μίλητος μας παρέχει το αρχετυπικό ιπποδάμειο σχέδιο, βάσει του οποίου ξαναχτίστηκε αυτή το 479 π.Χ.. Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο του σχεδίου είναι η εκτεταμένη κεντρική περιοχή, που με μακροχρόνια πρόβλεψη, κρατήθηκε ελεύθερη για να αναπτυχθεί ως δημόσιο κέντρο, η γνωστή «αγορά». Γύρω από αυτή την κεντρική περιοχή αναπτύσσονταν τα οικοδομικά τετράγωνα των περιοχών κατοικίας, οργανωμένα σε ένα ορθογώνιο δίκτυο δρόμων, χωρίς να λαμβάνεται ιδιαίτερα υπόψη το τοπογραφικό ανάγλυφο.
  5. Αρριανός, Αλεξ. Ανάβ., Δ΄22.5).
  6. «Αλεξάνδρεια η εν Παροπαμισάδαις. Ιδρύθηκε το 329/8 π.Χ. Έκειτο μεταξύ Αριανής, Βακτριανής και Ινδικής στη δυτική πλευρά του Παροπαμίσου όρους (Καυκάσου). Ο Αρριανός αναφέρει περί αυτής. ‘’Προς Καύκασον ήγεν, ίνα και πόλιν έκτισε και ωνόμασεν Αλεξάνδρειαν’’. ‘’Yπερβαλών δε τον Καύκασον εν δέκα ημέραις αφίκετο ες Αλεξάνδρειαν πόλιν, την κτισθείσαν εν Παραπαμισάδαις, ότε το πρώτον επί Βάκτρων εστέλλετο’’. (Αλεξ. Ανάβ., Δ΄22.4). Ο Αρριανός αναφέρει αμέσως μετά. ‘’Προσκατοικίσας δε και άλλους των περιοίκων τε και όσοι των στρατιωτών απόμαχοι ήσαν ες την Αλεξάνδρειαν Νικάνορα μεν, ένα των εταίρων, την πόλιν αυτήν κοσμείν εκέλευσε˙…’’. (Αλεξ. Ανάβ., Δ΄22.5). Ο Διόδωρος αναφέρει ότι στη χώρα των Παροπαμισαδών ο Μέγας Αλέξανδρος έκτισε και άλλες Αλεξάνδρειες, άποψη την οποία επιβεβαιώνει και ο Πλίνιος». (Αναφορά σε 24 πόλεις αναφερόμενες ως Αλεξάνδρεια): Δόγας Ι. Μηνάς, «Θησαυρός Μακεδόνων», Αθήνα 2008.Σελ. 112-115.
  7. «Η Αλεξάνδρεια στον Καύκασο / Παραπαμισάδες. Οικοδομήθηκε το 329/8 π.Χ στην μεσημβρινή κλιτύ του όρους Παροπαμίσου, που ονομαζόταν Ινδικός Καύκασος. Σημερινό χωριό Μπεγράμ του Αφγανιστάν, 40-50 μίλια βορειοανατολικά της πρωτεύουσας Καμπούλ». Πηγή: Χολέβας Κ. Ιωάννης, «Τα Οικονομικά του Μεγάλου Αλεξάνδρου», σελ. 116-121. Εκδόσεις «Πελασγός», Αθήνα 1994.
  8. Κουίντος Κούρτιος Ρούφος - Curtius «Historiae Alexandri Magni», VII.3.23.
  9. Διόδωρος, XVII.83.2.
  10. «From Alasanda the city of the Yonas came the thera (elder) Yona Mahadhammarakkhita with thirty thousand bhikkhus». (Μαχαβάμσα - Mahavamsa, XXIX).

Εξωτερικές συνδέσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το λήμμα για την Αλεξάνδρεια στον Καύκασο από την ιστοσελίδα του Livius.org, καθώς και το σχετικό άρθρο Jona Lendering, «Alexander the Great: his towns».

Επίσης τα σχετικά άρθρα για: τους Σάκες (en:Saka) τους Μαυρύες en:Maurya Empire, το ινδικό βασίλειο Μαγκάντχα en:Magadha, την Αυτοκρατορία του Κουσάν en:Kushan Empire και για την Πεσαβάρ en:Peshawar και για τον Τσαρλς Μασσόν en:Charles Masson

Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Alexandria on the Caucasus της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Bagram της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).